Tổng quan
Nhật Bản vào nửa sau của thế kỉ 19, với tư cách là quốc gia cận đại việc trang bị năng lực phòng vệ trên biển để đương đầu với các cường quốc Phương Tây đã là một nhiệm vụ cấp bách. Vì lý do này, thông qua dự án quốc gia đã chọn ra 4 hải cảng tự nhiên thuận lợi để xây dựng quân cảng. Sasebo cũng là một trong số đó, vào năm Minh Trị thứ 22 (1889) Trấn thủ phủ Sasebo đã được thành lập.Cùng với việc thành lập Trấn thủ phủ Sasebo, để phòng thủ quân cảng khỏi các đội quân đổ bộ và máy bay của đối phương, các công trình liên quan đến pháo đài của Lục quân như Pháo đài Sasebo, và các cụm pháo đài phòng không của Đội phòng bị・Đội cảnh bị Hải quân đã được thiết lập. Được bảo vệ bởi những công trình này, xung quanh quân cảng là trụ sở cơ quan của Trấn thủ phủ và các cụm cơ sở của Hải binh đoàn được mở rộng. Việc thiết lập Trấn thủ phủ và các cụm cơ sở bao quanh có liên quan mật thiết đến sự hình thành của thành phố Sasebo ngày nay.
Khi quân cảng được thiết lập tại Sasebo, Pháo đài Sasebo đã được Lục quân thành lập nhằm mục đích phòng thủ. Các bệ pháo của pháo đài được xây dựng xong trước năm Minh Trị thứ 34 (1901) chủ yếu tập trung gần cửa cảng Sasebo, trụ sở Bộ tư lệnh pháo đài và Trung đoàn pháo binh pháo đài đã được đặt trong thành phố Sasebo. Sau đó, do sự chuyển đổi trong tư tưởng chiến lược của quân đội Nhật Bản coi trọng tấn công hơn phòng thủ nên tính cần thiết dần suy giảm, pháo đài bị bãi bỏ vào năm Chiêu Hòa thứ 11 (1936), được sáp nhập vào Pháo đài Nagasaki.
Pháo đài Marudeyama là pháo đài tác chiến chủ lực trong hệ thống Pháo đài Sasebo vốn được dự tính cho các trận pháo chiến kéo dài với tàu chiến địch đang tiếp cận, được trang bị 4 khẩu Đại bác bắn thẳng Kanon 24 cm, cùng 4 khẩu Lựu pháo bắn cầu vồng 28 cm. Trong số đó, đài quan sát đảm nhận việc chỉ huy tác chiến cho lựu pháo 28 cm (có nhiệm vụ quan sát khoảng cách đến tàu địch và điểm đạn rơi để liên lạc với pháo đài) lớp che chắn bọc thép vẫn còn được lưu giữ lại, nhưng hiện nay loại cấu trúc này chỉ có thể được nhìn thấy ở Pháo đài Marudeyama và Pháo đài số 1 Tomogashima thuộc Pháo đài Yura (Thành phố Wakayama Tỉnh Wakayama).
Máy bay lần đầu tiên được đưa vào thực chiến trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, đã tiếp tục tiến bộ nhanh chóng, trở thành mối đe dọa đối với tàu chiến và các đô thị. Tại Trấn thủ phủ Sasebo, vào năm Đại Chính thứ 13 (1924) lần đầu tiên các cuộc diễn tập giả định không kích được thực hiện. Khi đó, các pháo đài cao xạ tạm thời đã được thiết lập trên đỉnh núi Yumiharidake có thể nhìn xuống Trấn thủ phủ. Các pháo đài cao xạ tạm thời này sau đó được sử dụng làm pháo đài diễn tập để huấn luyện tác chiến phòng không. Tiếp đó vào năm Chiêu Hòa thứ 12 (1937) khi Chiến tranh Nhật – Trung bùng nổ các pháo đài cao xạ đã được trang bị tại 12 địa điểm tiêu biểu là núi Yumiharidake.
Từ tháng 6 năm Chiêu Hòa thứ 19 (1944), giai đoạn cuối của Chiến tranh Thái Bình Dương, việc tăng cường trang bị quy mô lớn đã được thực hiện, pháo đài đã trở nên hùng mạnh với các trang thiết bị mới nhất, tiêu biểu là 2 bệ pháo cao góc nòng đôi 10 cm kiểu 98 và 1 bộ radar (thiết bị điện ba thám trắc) Số 4 Loại 1 dùng cho bắn phòng không. Thời điểm này trùng khớp với sự xuất hiện của máy bay ném bom hạng nặng B29 thuộc Lục quân Mỹ tại lục địa Trung Quốc, vì vậy đây được xem là trường hợp đầu tiên trong nước đã trang bị pháo đài cao xạ chuyên dụng chống B29. Từ đó về sau, Pháo đài cao xạ núi Tajimadake đã quyết liệt ứng chiến trước các cuộc không kích vào chính quốc, trong trận không kích Sasebo ngày 29 tháng 6 năm Chiêu Hòa thứ 20 (1945) đã tiến hành 14 lượt bắn điều khiển bằng điện trắc (radar), khai hỏa 139 phát đạn. Hiện nay, các dấu tích như vị trí đặt điện trắc (radar), bệ pháo, sở chỉ huy và kho đạn dược vẫn còn được bảo tồn tốt, là cơ sở để nhận diện rõ cấu thành của một pháo đài cao xạ thời kỳ đó.
Trụ sở Văn khố Trấn thủ phủ Sasebo cũ tọa lạc tại phường Imafuku thành phố Sasebo. Nằm liền kề với Cơ sở chứa nước Yatake (năm Minh Trị thứ 22 – 1889) thuộc cụm công trình cấp nước của Trấn thủ phủ Sasebo cũ là hệ thống cấp nước lâu đời nhất ở Kyushu. Đây là trụ sở của bộ phận “Văn khố Trấn thủ phủ” trước đây chuyên phụ trách việc bảo quản các bản vẽ cơ mật và công văn chính thức tại Trấn thủ phủ.
Công trình được hoàn thành vào tháng 12 năm Chiêu Hòa thứ 12 (1937), được xây dựng mở rộng vào tháng 3 năm Chiêu Hòa thứ 14 (1939). Công trình kết cấu bê tông cốt thép (RC) có 2 tầng nổi, 1 tầng hầm, với tổng diện tích xây dựng là 136.18 m² , tổng diện tích sàn là 779.19 m². Tòa nhà sử dụng kết cấu khung cứng bằng bê tông cốt thép tại các dầm được gia cường bằng haunch (phần mở rộng đầu dầm), và tại các cột bố trí nhiều tường chịu chấn (tường ngăn), nhờ đó tòa nhà có khả năng chịu lực cao trước các tác động ngoại lực. Tầng hầm được thiết lập khu vực giếng trời với mục đích đảm bảo việc lấy sáng, chống ẩm và thông gió. Đây là một trường hợp hiếm có đối với công trình kiến trúc vào đầu thời kỳ Chiêu Hòa.
ARコンテンツ制作協力：「横浜旧軍無線通信資料館」
令和7年度 文化資源活用事業費補助金（文化財多言語解説整備事業）
お問い合わせ
